Teknoloji ve internetin hayatımızın merkezine girmesi sayesinde yeni kurulan işletmeler de bu alanda hizmet vermek için kuruluyor. Bu kadar girişimci internet platformları ve internet hizmetleri için yatırım yaparken bu alanda çok hızlı büyüyen şirketler ortaya çıktı. Bu nedenle girişimcilik konusunda oluşan yeni tabirler yüzünden çoğumuzun aklı karışık. “Startup”, “Unicorn Girişim” gibi  kavramları çoğumuz duyduk ancak ne olduğu hakkında bilgimiz yok. İsterseniz hep birlikte öğrenelim.

Girişim Nedir?

Girişim, girişmek kelimesinden türetilen bir kavram. İş dünyasında bilgi ve becerisiyle kar getiren bir işletme kurma işine girişimcilik deniyor. Girişimcilik için bilgi, beceri ve tecrübe ve en önemlisi girişimci ruhu gerekiyor. Bu özelliklere sahip olan kişiler bir işyerinde çalışan olmaktansa, bir işletme kurup kendi yoluna devam ediyor. Girişimcilerin çoğu, kendi işine sahip olma rüyasıyla yola çıkmış kişilerden oluşuyor denilebilir. Unicorn girişim ise çok başka bir seviyede olmayı gerektiriyor.

Unicorn Girişim Ne Demektir?

Unicorn kavramı, efsanevi tek boynuzlu at için kullanılan bir terim. Varlığı hakkında çeşitli spekülasyonlar olan bu değerli varlık, birçok fantastik filmin de konusu haline gelmiş durumda. Yani Unicorn, insanlar tarafından var olduğuna inanılan ancak varlığı ispatlanamayan tek boynuzlu atı ifade ediyor. Girişimcilik alanında kullanılmak istenmesinin sebebi de belki bu yüzden. 

İş hayatında kullanılan haliyle Unicorn Girişim; 1 Milyar Dolar değere ulaşan yeni girişimlere verilen isimdir. Bu kelime ile oluşan kavram ilk olarak 2013 yılında Aileen Lee tarafından kullanıldı ve çok tutuldu. Sonuçta 1 Milyar Dolar hedefine ulaşmanın zorluğunu belirtmek için Unicorn ifadesinin kullanıldığı çok açık. Sonrasında 10 Milyar Doları geçen girişimler için “Decacorn”, 100 Milyar Doları geçenlere ise “Hectocorn” denilmeye başlandı.

Bir girişimin kurulduktan sonra halka arz olmadan 1 Milyar Dolar değere ulaşması sizce ne kadar süre alabilir? Belki hiçbir zaman belki de çok kısa zamanda.. Normal finansal koşullarda böyle bir değerleme almak çok uzun sürebilir, ancak internet ve teknoloji alanındaki girişimler bu engeli kolaylıkla aşabiliyor, ama nasıl? 

Nasıl Unicorn Girişimci Olunur?

Unicorn girişimlerin çoğunluğunun Amerika’daki Silikon Vadisinde kurulduğunu görüyoruz. Bu durumu Sanayi devriminin ilk zamanlarına benzetebiliriz. “Sanayi Devrimi” 1800’lü yıllarda İngiltere’de fabrikalardaki üretim hızını arttıracak buharlı makinenin keşfi ile ortaya çıktı. Bu gelişme ile normal şartlarda el ile üretilen ürünlerin çoğunluğu makineler ve bant sistemlerinin yardımıyla çok daha kısa sürede çok daha fazla sayıda üretilmeye başladı. Tüm dünyayı değiştiren bu gelişme, sanayileşmeye önem veren ülkelerin zenginleşmesi, diğer ülkelerin de bu ülkelere ucuz insan gücü kaynağı haline gelmesiyle sonuçlandı. Bu durumu hicveden sessiz sinema dahisi Charlie Chaplin’in” Modern Zamanlar “ filmini mutlaka izlemelisiniz. İşçi sınıfının o dönemde yaşadığı sorunları kara mizah kullanarak oldukça komik bir şekilde anlatıyor.

Konumuza tekrar dönmek gerekirse sanayi devrimi döneminde o kadar çok patent alınıp, yeni ürün geliştirildi ki bir çok firma sadece patent yatırımı yapar hale geldi. Thomas Edison da bunlardan biriydi. 

Günümüzde de benzer durum teknoloji ve internet alanında gerçekleşiyor. İnternet alanında inanılmaz fırsatlar ortaya çıktı. Oyun sektörü, sosyal medya platformu, WEB 2.0, günümüzde WEB 3.0, Blockchain Teknolojisi ve Metaverse sayesinde belki daha adını duymadığımız birçok girişim için yeni bir pencere açmış oldu.

İşin özü Unicorn girişimler genel olarak internet tabanlı girişimlerden çıkıyor. Hepimizin elinde bulunan akıllı telefonlar sayesinde bu girişimlere ait uygulamalar küresel ölçekteki milyarlarca kullanıcıya kısa sürede ulaşabiliyor. 

Unicorn girişimlerin çoğuna bakıldığında insanların hayatlarına kolaylık sağlayan yaratıcı ve kullanışlı çözümlerden ve eğlenceli zaman geçirmeye yarayan uygulamalardan oluştuğunu gözlemliyoruz. Büyük hedefler olmadan büyük sonuçlar almak tamamen şansa kalmıştır. Teknolojik gelişmeler insanlara o kadar büyük fırsatlar sunuyorki. Bu fırsatları değerlendiren kişiler de ödülünü fazlasıyla alıyor. 

Unicorn Girişimci Olmak için Tavsiyeler

İyi Bir Fikir Üretin

Daha önceden de belirttiğimiz üzere Unicorn Girişimlerin çoğu Teknoloji, Fintech ve İnternet alanında ortaya çıkmış durumda. Bu alanda faaliyet gösterenler bu açıdan daha avantajlı konumdalar. Örneklere bakın çoğu zaten bu iş kollarında çalışan ve üreten insanlar. 

İyi bir iş fikrine sahip olmak bu işin en temel adımı konumunda. Ne yaptığını bilen kişilerce oluşturulan yeni iş fikirleri çok büyük yatırımlar alıp küresel hale gelebiliyor. Yeni iş fikirlerine aşağıdaki şirketler üzerinden örnek verilebilir.

Hiçbir aracı olmayan bir taksi firması olan UBER, hiçbir oteli olmayan AirBNB, hiçbir dershanesi olmayan Udemy, uzay çalışmalarını NASA’nın tekelinden alan SpaceX bunlar için en iyi örnekler. 

Fikir İçin Kaynak Bulun

İyi bir fikriniz var ve bu fikri hayata geçirecek bilgi ve beceriye sahipsiniz ama işte tam burada karşınıza daha büyük bir engel çıkıyor “Finansal Kaynak”. Özetle iş fikriniz için para bulmak özellikle Türkiye şartlarında ve geleneksel finansal yatırımcı anlayışıyla oldukça zor. Kendi kaynaklarınızı kullanmaya çalışmak başlangıç için yeterli gibi görünse de Unicorn girişim olabilmek için ciddi bir yatırım gerektiği konusunda hemfikiriz. Projenize fon bulmanın en iyi yolu yapacağınız işin kapasitesini gösterecek adımlar atmak. Fikrinizi güçlü bir proje haline getirmelisiniz. Yatırımcılara ulaşarak projenizi paylaşmanın bir yolunu bulmanız gerekiyor. Bunun için melek yatırımcı modelini kullanabilirsiniz. Yatırımcılara ulaşmanın en iyi yolları;

  • Üniversiteler; bu tarz projeleri destekleyecek yatırımcılarla sürekli iletişim halindedirler.
  • İnternet Kanalları; LinkedIn, Quora, AngelList, Microventures gibi araçları kullanarak, yatırımcılara ulaşmaya çalışın. İyi çalışılmış detaylı bir proje mutlaka destek görecektir. 
  • Daha geniş ufuklar; Kendi şehrinizde bulamadığınız desteği daha büyük şehirlerde veya ülkelerde arayın.

Udemy, bu durum için en iyi örnek Eren Bali, Udemy’ yi kurduğunda bu işe inancı büyüktü altyapısını kurdu ve iyi bir finansal destek bulmaya çalışırken 30’dan fazla defa reddedildi. Türkiyenin dışına çıkıp Amerika’da bulduğu finansal yatırımcılar sayesinde büyük bir değere ulaştı.

Fikrinizi Hayata Geçirin

İlk kaynağı bulduğunuzda yapacağınız anlaşmalara çok dikkat edin. Fikrinizin çalınmaması için öncesinde patent ve marka tescili gibi süreçleri halletmiş olmanız gerekiyor. Yatırımcılar ile iyi bir anlaşma imzaladıktan sonra yapmanız gereken tek şey çok sıkı çalışıp, projenizi geliştirmek olacak. İyi bildiğiniz ve inandığınız projenizi bir girişim haline getirmek işin en önemli kısmı. Bu süreci de başarıyla atlattıktan sonra artık sırtınızı yaslayıp bulunduğunuz yerin tadını çıkarabilirsiniz.

Bu aşamada yaşayabileceğiniz bir sorun daha var. Apple CEO’su ve markanın kurucusu Steve Jobs bu sorunu çok derinden yaşamıştı. Garajında kurup büyüttüğü Apple markası büyüyüp dev bir şirket olduktan sonra satışa dair fikirlerini uygun görmeyen yönetim kurulu tarafından görevinden uzaklaştırıldı. Özetle kendi şirketinden kovuldu. Ancak yıllar sonra yaptıkları hatanın farkına varan yönetim kurulu tekrar CEO olarak göreve getirdikleri Steve Jobs sayesinde iPod, iPhone ve iPad gibi ürünlerle günümüzdeki güçlü haline geri döndü. Kurduğunuz şirketten kovulmak istemiyorsanız yönetim kurulu üyelerine hakim olmanız ve hisselerin çoğuna sahip olmanız gerekiyor.

Yeni Yatırımcılar Bulun

İşinizi kurdunuz, yatırımcılar bularak belirli bir seviyeye ulaştınız diyelim. Unicorn olmak için daha da büyümek gerekiyor, sonuçta Milyar dolarlık bir değerden söz ediyoruz. Bunun yolu da uzun süre beklemek yerine yeni operasyonlar ve kapasite artırmak için yeni ve daha büyük yatırımcılar bulmak olacaktır. Bunu yapabilmek için de her zaman bir sonraki seviyeyi planlamak ve hedeflemek bir numaralı önceliğiniz olmalıdır.

Facebook ilk yatırımını aldığında sunucularını çoğaltarak kendi veri merkezini kurdu ancak sadece Harvard Üniversitesi öğrencilerinin katılabildiği bir kulübün, dünya genelinde milyarlarca kullanıcıya ait verileri depolamak için çok daha fazlasına ihtiyacı vardı. Her yeni yatırım anlaşması daha ileri bir seviyeye ulaşmasına yardımcı oldu.

Unicorn Girişimlerin Ortak Özellikleri

Unicorn girişimlerin çoğunda olan özelliklere odaklanmak gerekirse oldukça benzer yapıda olduklarını görüyoruz.

Yıkıcı İnovasyon

Girdikleri sektöre çok farklı bir hizmet anlayışı getiren Unicorn girişimler çoğu zaman bulundukları sektörde taşları yerinden oynatıyorlar. Yeniliğe açık olmayan hantal yapılar bu sebeple büyük zarara uğruyorlar. Örneğin UBER verdiği hizmetle Türkiye’deki taksicilik anlayışını değiştirdi. Geleneksel taksi hizmeti anlayışı üzerinde oluşturduğu baskının sonucunda ülkemizde yaşanan olayları çoğumuz biliyor.

Öncü Olmak

Genelde bu işletmeler sektöründe ilki başarmış oluyor. Hizmet anlayışına çok farklı bir bakış açısıyla yaklaşan bu işletmeler belki bu sebepten tutuluyor olabilir. Udemy, AirBNB, UBER, Getir gibi örneklerin hepsinin farklı bir bakış açısıyla hizmet verdiği çok açık.

Teknoloji Kullanımı

Unicorn girişimlerin büyük bir kısmının teknoloji kullanan ve genelde yazılım alanında faaliyet gösteren işletmeler olduğu görülüyor. Bacasız fabrika kavramını önceden Turizm alanında kullanırdık ancak yazılım alanındaki girişimlerin Unicorn olma potansiyeli çok daha fazla. Fintech uygulamaları ve finansal alanda geliştirilen yeni hizmetler de bu kategoriye alınmalı. Emekli ve 60 yaş üstü hariç neredeyse kimse artık eskisi gibi banka kuyruklarında zaman öldürmüyor. Yani özetle teknolojinin ve internetin insanlar tarafından yaygın bir şekilde kullanılıyor olması mevcut bakış açısının dışına çıkmayı gerektiriyor.

B2C (Tüketici Odaklılık)

Unicorn girişimlerin çoğunun ortak noktası doğrudan tüketiciye ulaşması. Tüketiciye doğrudan hizmet sunuyor olmaları, internet çağının bize verdiği hızlı hizmet anlayışının da sebebi belkide.  

Türkiye’deki Unicorn Girişimler Nelerdir?

Silikon Vadisi deyince Unicorn girişimler sadece Kaliforniya’da ortaya çıkıyor diyemeyiz. Ülkemizde de “Unicorn Girişim” örnekleri mevcut. Bu durum tabi ki bizi ümitlendirmiyor değil. Görüldüğü gibi 1 Milyar Dolarlık değere sahip şirket üretmek gayet mümkün. Türk girişimcilerden böyle örneklerin olması nedeniyle birçoğunuzun kafasında “Neden olmasın? sorusunu duyar gibiyiz. Belki bu makale ile kolları sıvayıp adım atan birileri ortaya çıkar belli mi olur?

Peak Games

Тürkiye’nin ilk “Unicorn Girişim” hikayesinin sahibi olan Peak Games 2010 yılında İstanbul’da Türk mühendisleri tarafından kurulan bir mobil oyun yazılım şirketiydi. İlk yılında Belçika’dan 1.5 Milyon Dolar yatırım anlaşması alınca çok daha büyük bir sıçrama yapacağını kimse beklemiyordu. Geliştirdikleri Toon Blast, Toy Blast gibi oyunlar 2016 yılında Amerika’daki ilk 10 oyun arasına girdi ve bu ilgi sayesinde Zynga adlı oyun şirketi tarafından 1.8 Milyar Dolar gibi astronomik bir fiyata satın alındı. Peak Games kurucuları Sidar Şahin ve Hakan Baş, 900 Milyon Dolar nakit ve kalanı şirket hissesi olmak kaydı ile toplamda 1.8 Milyar Dolarlık bir paranın sahibi oldular.  

Getir

En iyi girişimcilik örnekleri içinde de tanımladığımız “Getir” markası, Dünya genelinde yaygınlaşmaya başlayan oldukça iyi bir iş fikri üzerine kurulduğu çok açık. Pandemi nedeniyle evlere kapanan insanların ihtiyacını tam anlamıyla karşılayan Getir markası daha da büyüyecek gibi duruyor. Sadece pandemi değil tabi insanlar bu uygulamaya o kadar alıştı ki, ufak tefek ihtiyaçlar için markete çıkmaya gerek duymuyorlar. Yine teknoloji kullanarak ortaya çıkmış bir iş fikri olan Getir Türkiye’nin kısa sürede dünya genelinde tanınan bir markası haline geldi. Öncelikle bir taksi çağırma uygulaması olan BiTaksi hizmetiyle başlayan iş fikri daha sonra insanların ihtiyaçlarının ayaklarına götürüldüğü getir.com projesine evrildi. Getir.com Türkiye’de Nazım Salur ve Serkan Borançılı tarafından 2015 yılında kurulup gelişti. Günümüzde Türkiye, İngiltere, Hollanda, Almanya, Fransa, İspanya, İtalya ve son olarak Portekiz’de aynı adla faaliyet gösteriyor.

Dream Games

Peak Games satıldıktan sonra kurucuları 2019 yılında Dream Games’i kurdular. İşin güzel yanı Türkiye’de en hızlı biçimde Unicorn Girişim olabilen şirket bu sefer Dream Games oldu. Mobil oyun sektöründe Royal Match adlı oyunuyla çok hızlı yer edinen şirket, kurucularının tecrübe ve becerisiyle hızla yol alarak bu başarıyı elde etti. Görüldüğü üzere bilgi birikimi ve tecrübe ile sadece yazılım üreterek Milyar Dolarlık değere sahip şirket geliştirilebiliyor. 

Oyun sektörü ucu açık bir alan. Talep gören uygulamalar yapmak çok kolay olabiliyor. Bazı oyunlar bir anda viral hale gelip milyonlarca kullanıcı tarafından indiriliyor. Genelde ücretsiz sunulan oyunların oyun içi satın almalar yoluyla para kazandığını görüyoruz.

Hammadde konusunda dışa bağımlı olan ülkemiz için en kestirme yol, Fintech uygulamaları, Program ve Oyun geliştirmek olduğu görünüyor. İlk yatırım maliyetinin düşük olması ve hammadde sorununun olmaması nedeniyle gençlerin ve yeni girişimcilerin bu alana yönelmeleri daha akıllıca olacaktır. 

Dünyadaki Unicorn Girişimler

Dünyadaki Unicorn Girişim örnekleri genelde Fintech ve E-ticaret alanında görülüyor. Visualcapitalist’in haberine göre 2021 yılının en iyi Unicorn girişimlerinden 9 tanesi Fintech, 4 tanesi E-ticaret, 3 tanesi yapay zeka uygulaması olarak sınıflanmış. Eğitim, sağlık ve Data işleme konularında faaliyet gösteren kuruluşlar haricinde sadece 1 tane lojistik firması günümüz şartlarındaki normal iş modelleri içinde sınıflanabiliyor. Yine CB INsights tüm Unicorn girişimlerin listesini yayınladı. Bu listeye göre dünyanın en değerli Unicorn girişimi 140 Milyar Dolarlık değeriyle TikTok uygulamasının yaratıcısı Çin merkezli ByteDance firması oldu.

Sonuçta bu örneklerin neredeyse tamamının teknoloji üzerine olduğu gayet açık. Teknolojik gelişmeler bu kadar hızlı oldukça yeni ihtiyaçlar ve yeni Unicorn girişimlerin de bu alanda ortaya çıkacağı neredeyse kesin gibi görünüyor. 

  • AirBNB
  • Uber
  • ByteDance (TikTok)
  • Databricks
  • Canva
  • Grammarly
  • SpaceX
  • Udemy

Bu fikirlerin çoğunu hayata geçirmek için vizyoner bir düşünceye sahip olmak gerekiyor. Bir fikri alıp geliştirmek ve çok daha büyük ve farklı bir hale getirmek için zaman ve farklı bakış açılarıyla gelen katkılara ihtiyacınız var.